Thiên thạch rớt, ai được hưởng?

Một viên đá từ trên trời rơi xuốngchỗ nào là thuộc sở hữu của chủ nhân miếng đất đó hay người lượm được có quyền cất giữ nó. Câu chuyện này đang là một đề tài tranh luận tại Virginia và phải nhờ tòa án phân xử.Chiều tối ngày 18 tháng 1 vừa qua, một cục đá lớn cỡ trái banh tennis rớt xuyên qua mái và trần nhà vào văn phòng Bác Sĩ Marc Gallini ở Lorton, thành phố 28,000 dân cư thuộc Fairfax County, Virginia, cách thủ đô Washington khoảng 20 dặm về phía Tây Nam. Trước đó dân chúng trong vùng đã nhìn thấy một sao băng cháy sáng trên bầu trời như một trái cầu lửa để lại vệt khói dài tới 10 phút mới tan hết.Cục đá rớt trúng ngay chỗ Bác Sĩ Gallini vẫn ngồi làm việc nhưng lúc đó ông không có mặt ở văn phòng, và ông nói rằng rõ ràng mình chưa tới số. Ông và đồng nghiệp đã hành nghề tại phòng mạch tư này từ 30 năm, Bác Sĩ Frank Ciampi, muốn gởi cục đá cho viện bảo tàng lịch sử thiên nhiên thuộc viện Smithsonian ở Washington. Tuy nhiên hai người cũng ngại là chủ đất có thể đòi quyền sở hữu vật hiếm có từ trên trời rớt xuống này nên đã gọi báo chủ phố Erol Mutlu và được sự đồng ý.Tim McCoy, chuyên gia sưu tầm khoáng chất tại viện Smithsonian cho biết đây là một vẫn thạch (meteorite) còn lại từ một thiên thạch (asteroid) đã bốc cháy thành một sao băng (meteor) khi đụng bầu khí quyển Trái Đất. Mặt ngoài vẫn thạch còn vết cháy đen, bên trong là hàng ngàn hạt nhỏ đá và kim loại thuộc những vật chất nguyên thủy từ thời khai sinh của thái dương hệ. Theo ông, qua đó các khoa học gia có thể nghiên cứu tìm hiểu thêm về vũ trụ 4.6 tỷ năm cũ.
Tiếng Việt chưa được thống nhất về cách gọi tên vẫn thạch, vân thạch, thiên thạch cho các từ asteroid, meteoroid, meteor, meteorite. Loài người đã nhặt được các vẫn thạch (meteorite) từ thời thượng cổ, từng được dùng làm vũ khí hay có khi coi là linh vật. Tảng đá đen thiêng liêng của Hồi Giáo đặt trong ngôi đền ở thánh địa Mecca là một vẫn thạch không rõ đã rơi xuống Trái Đất từ bao giờ nhưng chắc chắn là trước thế kỷ thứ 7 khi đạo Hồi được khai sáng.
Tại Hoa Kỳ, vẫn thạch lớn nhất là Williamette Meteorite nặng 15 tấn, hàng thứ 6 trên thế giới, đặt tại bảo tàng viện Lịch Sử Thiên Nhiên ở thủ đô Washington.. Viện Smithsonian đã chiếm linh vật này của bộ lạc thổ dân da đỏ Clackamas ở Oregon và họ đã nhiều lần đòi lại cũng như còn tiếp tục đến bảo tàng viện để thể hiện sự sùng bái.Vẫn thạch được nhiều người sưu tầm nên trở thành một thứ có giá. Vẫn thạch "Lorton Meteorite" dự đoán có thể bán được giá khoảng $25,000. Viện bảo tàng Smithsonian sẽ tặng cho hai bác sĩ đem hiến tặng $5,000. Nhưng một tuần lễ sau, chủ phố Erol Mutlu gởi cho họ một e-mail nói rằng Deniz Mutlu người em của mình và là đồng chủ nhân địa ốc sẽ đến Smithsonian để nhận lại vẫn thạch. E-mail nói rằng theo luật thì vật này thuộc sở hữu của người chủ miếng đất mà nó rơi xuống.
Sau đó Deniz Mutlu tỏ ra muốn rút lại đòi hỏi ấy, tuy nhiên nói là không rõ vẫn thạch sẽ còn để ở viện bảo tàng Lịch Sử Thiên Nhiên bao lâu. Hai bác sĩ thưa luật sư và yêu cầu Smthsonian đừng trao vẫn thạch cho ai đến khi vấn đề được tòa án phán quyết. Bác Sĩ Gallini tuyên bố, "Chúng tôi muốn vật này được để ở đúng chỗ của nó. Còn số tiền $5,000 mà Smithsonian trả sẽ được gởi cho quỹ cứu trợ nạn nhân động đất ở Haiti." Bảo tàng viện hiện có khoảng 15,000 vẫn thạch trong số đó 738 đã nhận được một thời gian ngắn sau khi rớt xuống đất, còn lại là đã tìm thấy từ lâu trong những trường hợp khác nhau. Sưu tầm này được coi là có giá trị quan trọng với khoa học và để cho công chúng được thưởng ngoạn.Đầu thế kỷ 20, một vẫn thạch nặng 15 tấn được Tối Cao Pháp Viện Oregon phán định là thuộc sở hữu của chủ đất. Tuy nhiên Luật Sư Marvin Miller của hai bác sĩ nói rằng luật của tiểu bang Virginia khác, dành ưu tiên cho người đã tìm được, và ông nói rằng "Kết luận hợp lý nhất là hãy đợi tòa án phân xử."